Refleksji nt. „efektu nowości” (ang. novelty) ciąg dalszy…

Efekt nowości, innowacyjność, novelty…Te zagadnienia wracają do mnie jak bumerang, czy to w przypadku publikowania wyników badań naukowych czy też składania wniosków projektowych. Znaczenie słowa „innowacyjny” odnosi się nie tylko do zagadnień językowych, albo ściślej- do polszczyzny, ale może też prowadzić do konkretnych konsekwencji dla badaczy. Idąc do sedna- może przeważyć o przyznaniu lub nie, środków finansowych na badania w ramach konkursów grantowych.

Zanim przedstawię garść swoich nowych refleksji na ten temat, spróbujmy sprawę „ugryźć” zaczynając od definicji. Według słownika internetowego PWN (https://sjp.pwn.pl/slowniki/innowacyjny.html) , słowo „innowacyjny” pochodzi od słowa „innowacja” które oznacza «wprowadzenie czegoś nowego; też: rzecz nowo wprowadzona», zaś synonimem do słowa innowacyjny jest „nowatorski”. Według innego źródła, tj. Wielkiego słownika języka polskiego (https://wsjp.pl/haslo/podglad/83698/innowacyjny) słowo „innowacyjny” oznacza „taki, który opiera się na nowych rozwiązaniach”. Słownik języka polskiego, ortograficzny, wyrazów obcych i słownik do gier (np. literaków) (https://sjp.pl/innowacyjny) zanotował dość ciekawą definicję słowa „innowacyjny”, którą podał jeden z komentujących. Według tej osoby „innowacyjny” to „Polegający na przekształceniu istniejących możliwości w nowe idee i wprowadzeniu ich do praktycznego zastosowania”. Bardzo podoba mi się ta definicja, ponieważ jest z jednej strony bardzo skondensowana, a z drugiej odnosi się do tworzenia i przekształcania, a dopiero po tym procesie, często okupionym sporym trudem, można uzyskać zamierzony efekt.

Posiłkując się narzędziami „sztucznej inteligencji”, można, na pytanie „innowacyjny” wygenerować następujące (przykładowe) odpowiedzi:

Wg Gemini (2.5 Flash):

Słowo „innowacyjny” odnosi się do czegoś, co opiera się na nowych rozwiązaniach, charakteryzuje się nowatorstwemi oryginalnością. Oznacza to, że jest to coś, co:

• Wprowadza coś nowego lub znacząco ulepsza istniejące produkty, procesy, metody czy systemy.
• Jest twórcze, pomysłowe i często prowadzi do przełomowych zmian.
• Wyróżnia się od tego, co już istnieje, często przynosząc korzyści ekonomiczne lub inne pozytywne skutki (np. poprawę efektywności, jakości życia, zrównoważonego rozwoju).

Może dotyczyć zarówno idei, produktów, technologii, jak i sposobów działania, organizacji pracy czy strategii marketingowych. Synonimami są często słowa takie jak: nowatorski, pionierski, rewolucyjny, twórczy, oryginalny.

Wg ChatGPT (https://www.chatgpt.com) :

Innowacyjny – przymiotnik pochodzący od rzeczownika innowacja, oznaczający coś nowatorskiego, wprowadzającego nowe rozwiązania, idee, technologie lub metody działania.

No dobrze, to w jakim celu te rozważania? Do przedstawionej refleksji skłoniło mnie doświadczenie związane z oceną naszego wniosku projektowego. Wniosek przeszedł pomyślnie ocenę, ale ze względu na ograniczone środki nie uzyskał finansowania. Ośmielę się stwierdzić, że osobą, która się do tego w głównej mierze przyczyniła był jeden z recenzentów. Ocena wniosków rządzi się swoimi prawami, niemniej, wspomniany recenzent zarzucił „niski poziom innowacyjności”, co rażąco odbiegało od opinii dwóch pozostałych recenzentów. Rzekomym argumentem za taką oceną było to, iż po przeprowadzonej analizie stanu wiedzy potwierdziliśmy, iż dana substancja nadaje się do zastosowania w badanym procesie. Nie wchodząc w szczegóły wniosku projektowego, mam nadzieję, że czytelnicy tej notki podzielają ze mną pogląd, iż samo odkrycie zjawiska chemicznego czy fizycznego nie stanowi od razu skoku pozwalającego na komercjalizację i nie zamyka różnych wariantów innowacyjnej możliwości jego zastosowania. Gdyby przyjąć podejście wspomnianego recenzenta, powinniśmy zgodzić się ze stwierdzeniami (to z oczywistych względów pewien zabieg retoryczny, o ironicznym zabarwieniu):

• „nie prowadźmy badań nad elektrycznością- panowie Thomas Edison, Nikola Tesla i wielu przed nimi, zrobili, co trzeba”
• „wszelkie badania nad spalaniem paliw nie mają sensu, bo już ludzie dawno w jaskiniach, w czasach prehistorycznych rozpalali ogień i w temacie już wszystko odkryto”

Takich przykładów można by mnożyć. Jako puentę chciałbym zamieścić grafiki, przykłady z natury i zadać metaforyczne pytanie (stosując zabieg stylistyczny, polegający na antropomorfizacji): czy pająk i ptak byli innowacyjni? Przecież zbudowali, odpowiednio, pajęczynę i gniazdo, znane i stosowane w wielu przypadkach… A może każde ze zwierząt „przekształciło istniejące możliwości w nowe idee i wprowadziło je do praktycznego zastosowania?”

——-

Opracował: Janusz Lasek

Zakład Transformacji Energetycznej