Działania UE w zakresie regulacji dotyczących rtęci na 2025

W ciągu ostatnich dwudziestu lat UE opracowała kompleksowe przepisy dotyczące
rtęci, obejmujące wszystkie aspekty cyklu życia tego pierwiastka – od wydobycia
pierwotnego do utylizacji odpadów. Obejmuje to środki dotyczące handlu, produktów
zawierających rtęć oraz zanieczyszczenia rtęcią. Zakazano używania rtęci w bateriach,
termometrach, barometrach i ciśnieniomierzach oraz w większości przełączników i
przekaźników w sprzęcie elektronicznym. Lampy energooszczędne z rtęcią są dozwolone
tylko z ograniczoną zawartością tego pierwiastka. Częściowo zabroniono także stosowania
amalgamatów dentystycznych.
W lipcu 2023 roku Komisja Europejska zaproponowała zmianę obecnych przepisów w
celu dalszego ograniczenia zastosowań rtęci w UE, zgodnie z celami europejskiego
Zielonego Ładu, Strategii Chemicznej UE w zakresie zrównoważonego rozwoju oraz
Strategii Zero Zanieczyszczeń.
Dotychczas obowiązujące Rozporządzenie (UE) 2017/852 obejmuje pełny cykl życia
rtęci i zawiera obszerny zbiór przepisów dotyczących rtęci, między innymi:
• zakazuje eksportu rtęci i związków rtęci oraz produkcji, eksportu i importu szerokiej
gamy produktów z dodatkiem rtęci (MAP),
• zakazuje stosowania rtęci lub związków rtęci jako katalizatorów i elektrod w procesach
przemysłowych,
• podejmuje działania w celu ograniczenia stosowania amalgamatów dentystycznych,
największego pozostałego celowego użycia rtęci w UE, poprzez ocenę możliwości
całkowitego wycofania amalgamatów dentystycznych z użycia w stomatologii do 2030
roku,
• zakazuje nowych zastosowań rtęci w przemyśle i produktach, z wyjątkiem
przypadków, gdy wykazano znaczące korzyści dla środowiska lub zdrowia, i nie
istnieją dostępne alternatywy wolne od rtęci, które zapewniają takie korzyści,
• zapewnia, że odpady rtęci są zarządzane bez narażania zdrowia ludzkiego ani bez
szkody dla środowiska.
W lipcu 2023 roku Komisja przyjęła rozporządzenie wdrażające Konwencję z Minamaty
w prawo UE, wprowadzające zakaz produkcji, importu i eksportu ośmiu dodatkowych
produktów zawierających rtęć, w tym lamp zawierających rtęć i sprzętu nieelektrycznego. W
tym samym miesiącu Komisja zaproponowała również przegląd dotyczący ostatniego
zamiaru stosowania rtęci w różnych produktach w UE, zgodnie ze strategią „zero
zanieczyszczeń” w UE. Rewizja ta ustaliła:
• zasady dotyczące stopniowego wycofywania stosowania amalgamatu
stomatologicznego od stycznia 2025 r. w świetle istotnych alternatyw bez rtęci,
zmniejszając w ten sposób narażenie ludzi i obciążenie środowiska,
• od stycznia 2025 r. będzie obowiązywał zakaz produkcji i eksportu amalgamatu
stomatologicznego z UE,
• zakaz produkcji i wywozu sześciu dodatkowych lamp zawierających rtęć od 1 stycznia
2026 r. i 1 stycznia 2028 r. (w zależności od rodzaju lamp).