Czy Polska posiada udokumentowane zasoby matali ziem rzadkich?

Śledząc rozwój sytuacji geopolitycznej dotyczącej Ukrainy, a w szczególności losy umowy z USA dotyczącej partycypowania w zyskach z wydobycia i sprzedaży metali ziem rzadkich, nasuwa się oczywiste pytanie, czy Polska posiada złoża metali ziem rzadkich?

Dla przypomnienia podstawowych danych, metale ziem rzadkich to grupa 17 pierwiastków: skand, itr, lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb i lutet. Są to metale stosowane w przemyśle elektronicznym, kosmicznym i energetycznym (technika jądrowa). Nazwa „metale ziem rzadkich” nie pochodzi wbrew pozorom od ich niewielkiego udziału w litosferze, ale od charakterystyki ich występowania, utrudniającej efektywne wydobycie tych pierwiastków.

Największe udokumentowane złoża wymienionych wcześniej metali występują w Chinach, Stanach Zjednoczonych, Birmie, Wietnamie, Australii, Brazylii i Rosji. Wielkość złóż nie przekłada się na opłacalne możliwości wydobycia znanymi dotychczas metodami. Dlatego największymi producentami związków metali ziem rzadkich są Chiny (90% światowego udziału), Stany Zjednoczone i Brazylia. W Europie największe złoża metali ziem rzadkich, które nadają się do eksploatacji, posiada Szwecja.

Polska na chwilę obecną nie posiada rozpoznanych złóż metali ziem rzadkich nadających się do wydobycia. Stwierdzono występowanie tych pierwiastków w Górach Świętokrzyskich, jednak ich rozproszenie nie pozwala na opłacalne wydobycie. Prowadzone są prace nad odzyskiem tych metali z odpadów produkcyjnych z przemysłu wydobywczego (miedź), energetycznego (popioły lotne ze spalania węgla) czy odpadów elektronicznych. To właśnie tam następuje pewna kumulacja tych pierwiastków. Najbardziej zaawansowane są badania koncernu KGHM dotyczące pozyskiwania skandu, znajdującego się w odpadach poprodukcyjnych miedzi, jednak na chwilę obecną nie ma opracowanej technologii jego efektywnej produkcji.

Instytut Technologii Paliw i Energii bierze udział w pracach związanych z opracowaniem metod efektywnego pozyskiwania metali ziem rzadkich w ramach unijnego programu finansowania z Funduszu Badawczego Węgla i Stali (RFCS): Waste2CRM – Determination of the potential for sourcing critical raw materials from mining wastes, and development the method for their effective recovery (Określenie potencjału pozyskiwania surowców krytycznych z odpadów górniczych oraz opracowanie metody ich efektywnego odzysku)”. Skład konsorcjum realizującego projekt to: ITPE (koordynator), GIG (Polska), IMN Łukasiewicz (Polska) , Uniwesytet w Patras (Grecja), Systra Subterra (Hiszpania). Całkowity koszt realizacji projektu: 2 454 376,70 € Kwota dofinansowania:  1 472 626,02 €.

Skand – Foto źródło: Alchemist-hp https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=10636841

Opracował: Mariusz Mastalerz mmastalerz@itpe.pl

Zakład Gospodarki o Obiegu Zamkniętym