GOZ a odpady promieniotwórcze w Polsce
Patrząc przez pryzmat planowanych inwestycji dotyczących budowy w Polsce elektrowni jądrowych, zarówno dużych jednostek, jak i małych reaktorów modułowych (SMR), naturalnym staje się pytanie o odpady powstające w czasie ich eksploatacji.
Pierwsza elektrownia jądrowa w Polsce będzie się składać z trzech reaktorów typu PWR, każdy o mocy około 1250 MWe, co łącznie da moc około 3750 MWe.
Podczas pracy elektrowni powstaną różnego rodzaju odpady promieniotwórcze, które można podzielić na trzy grupy:
- Odpady niskoaktywne (LLW) – powstają głównie z materiałów eksploatacyjnych, zużytych ubrań ochronnych, filtrów itp.
- Odpady średnioaktywne (ILW) – to głównie żywice jonowymienne, zużyte części reaktora, szlamy.
- Odpady wysokoaktywne (HLW) – to zużyte („wypalone”) paliwo jądrowe.
Szacunkowo ilość powstających odpadów promieniotwórczych dla jednego bloku przedstawia się następująco:
| Typ odpadu | Szacunkowa masa (tony/rok) |
|---|---|
| Niskoaktywne (LLW) | 20-60 |
| Średnioaktywne (ILW) | 1-6 |
| Wysokoaktywne (HLW) | 25-35 |
Zagospodarowanie odpadów promieniotwórczych zgodnie z GOZ będzie oparte na istniejących zasadach i technologiach:
– odpady nisko- i średnioaktywne będą w głównej mierze unieszkodliwiane poprzez ich składowanie w powierzchniowych i półgłębokich składowiskach, z zastosowaniem zabezpieczeń izolujących promieniowanie i zapobiegających uwalnianiu substancji do środowiska.
– „wypalone” paliwo jądrowe będzie można poddać w ok. 96% recyklingowi, po jego uprzednim (8 do 10 letnim) przechowywaniu w basenach chłodzących na terenie elektrowni. W Europie działa tylko jeden zakład recyklingu – La Hague we Francji, należący do spółki Orano. W zakładzie tym można odzyskać ok. 10-13% paliwa jądrowego z jednej tony odpadu. Pozostałość po recyklingu na chwilę obecną nie nadaje się do jakiegokolwiek zagospodarowania. Powinna zostać stopiona ze szkłem i składowana w głębokich magazynach geologicznych, które zapewniają długoterminową izolację od środowiska.
Plany polskiej energetyki jądrowej uwzględniają również opracowanie i rozwój infrastruktury do bezpiecznego zarządzania tymi odpadami, włącznie z nowoczesnymi metodami unieszkodliwiania i długoterminowego składowania.
Krajowe Składowisko Odpadów Promieniotwórczych w Różanie jest obecnie zapełnione w 35%. Eksploatacja składowiska planowana jest do 2040 roku. Po uruchomieniu wszystkich bloków elektrowni nie zapewni ono odbioru odpadów nisko- i średnioaktywnych w pełnym planowanym okresie eksploatacji elektrowni (60 lat). Już teraz trwa nabór gmin zainteresowanych lokalizacją nowego krajowego powierzchniowego składowiska odpadów promieniotwórczych nisko- i średnioaktywnych. Proces ten jest otwarty, a rząd zaprasza samorządy do udziału, oferując im liczne korzyści finansowe i pozafinansowe.
Na chwilę obecną nie ma w Polsce składowisk głębokich dla odpadów wysokoaktywnych. Trwa przegląd budowy geologicznej kraju w celu wytypowania możliwej lokalizacji dla tego typu obiektu, który zapewni trwałą izolację odpadów promieniotwórczych od środowiska naturalnego
Podsumowując, w Polsce GOZ w aspekcie odpadów promieniotwórczych obejmuje bezpieczne, nowoczesne zarządzanie odpadami, wdrażanie efektywnych technologii recyklingu, rozwój infrastruktury składowania oraz współpracę z lokalnymi gminami celem zrównoważonego i odpowiedzialnego gospodarowania tym wyjątkowo niebezpiecznym strumieniem odpadów.
W obszarze GOZ Instytut Technologii Paliw i Energii prowadzi interdyscyplinarne projekty ukierunkowane na minimalizację ilości odpadów, ich recykling i unieszkodliwianie, które mogą mieć również zastosowanie w kontekście odpadów promieniotwórczych.
Przygotował: Mariusz Mastalerz
Zakład Gospodarki o Obiegu Zamkniętym