Instytut wczoraj, dziś i jutro …
Uchwała powołująca IChPW
W 2025 r. Instytut Technologii Paliw i Energii obchodzi jubileusz 70-lecia swojej działalności. Został powołany do życia 5 marca 1955 roku, a za jego siedzibę obrano Zabrze-Biskupice, gdzie funkcjonuje po dziś dzień. Do powołania Instytutu przyczynili się m.in. Józef Salcewicz, ówczesny wiceminister hutnictwa, Bolesław Krupiński – czołowa postać w górnictwie i Wojciech Świętosławski – wybitny fizykochemik, badacz węgla.
Budowa poligonu doświadczalnego Instytutu [1957]
Utworzenie Instytutu Chemicznej Przeróbki Węgla (IChPW) – bo tak nazywał się Instytut przez większość okresu swojej dotychczasowej działalności – wpisywało się w charakterystyczną, niełatwą sytuację w jakiej znajdowała się Polska w latach pięćdziesiątych XX wieku (II wojna światowa zakończyła się tylko 10 lat wcześniej). Rozwój przemysłu surowcowego, maszynowego i ciężkiego – sektorów takich jak górnictwo węglowe, metalurgia, czy też elektroenergetyka, stał się wówczas ważnym elementem gospodarczej strategii kraju, niezbędnym dla jego odbudowy. Dlatego też w początkowym okresie działalność Instytutu sprowadzała się do problematyki badawczej związanej głównie z węglową bazą surowcową, koksownictwem i metalurgią, ale w założeniach obejmowała również racjonalne użytkowanie węgla w szerokim znaczeniu, w tym przede wszystkim pod względem sprawności wykorzystania jego energii pierwotnej.
Istotnym warunkiem umożliwiającym rozwój ukierunkowanego technologicznie Instytutu było sukcesywne tworzenie poligonu instalacji pilotowych i silnego zaplecza warsztatowego, wspomaganych zespołem specjalistów z obszaru inżynierii chemicznej i procesowej. Poligon doświadczalny, uzupełniany intensywnie przez kolejne lata, stanowił ewenement nie tylko w skali krajowej. W skład zaplecza Instytutu wchodziły m.in. bocznica kolejowa, własna infrastruktura energetyczna, cieplna, kompresorownia, tlenownia i szereg rodzajów pieców, reaktorów i instalacji o znacznych zdolnościach przerobowych węgla. Nacisk kładziono na rozwój instalacji do prowadzenia procesów pirolizy, zgazowania i spalania paliw stałych z wykorzystaniem reaktorów o różnych konfiguracjach technologicznych oraz instalacji i urządzeń do formowania (np. brykietowania) paliw, a także aparatury do odzysku produktów lotnych pochodzących z termicznej konwersji paliw stałych.
Demonstracyjna instalacja pirolizy opon [1975]
Prowadzenie eksperymentów w różnych skalach technicznych (ćwierć- i półtechnicznej, obecnie określanych także jako pilotowa i demonstracyjna) jest do dzisiaj charakterystyczną cechą wyróżniającą Instytut wśród innych krajowych jednostek badawczych.
Ciągle modernizowane instalacje pilotowe, rozbudowane zaplecze oraz zgrany zespół specjalistów z obszaru inżynierii chemicznej, procesowej czy energetyki, przyczyniają się do płynnej ewolucji głównych kierunków kompetencji badawczych i rozwojowych Instytutu, uwzględniających zmiany uwarunkowań krajowej i europejskiej polityki paliwowo-energetycznej, przy jednoczesnym zachowaniu stabilności jego misji i strategii rozwoju.
Instalacje Centrum Uszlachetniania Węgla [1986]
Transformacja gospodarcza z przełomu lat 80. i 90.ubiegłego wieku, a w dalszej kolejności wstąpienie Polski do Unii Europejskiej, wiązały się z rosnącym zapotrzebowaniem gospodarki na energię i koniecznością dostosowania przepisów polskich do polityki UE w tym obszarze. Instytut wychodząc naprzeciw problemom ochrony środowiska, zgodnie z krajowymi i europejskimi dokumentami strategicznymi zaczął intensyfikować działania w sektorze „czystych” technologii spalania paliw kopalnych oraz systemach pozyskiwania energii z biomasy. Od początku XXI wieku prace Instytutu ukierunkowane zostały na rozwój niskoemisyjnych technologii pozyskiwania ciepła i energii elektrycznej, obejmujących głównie technologie tzw. czystego węgla (zgazowanie i oksyspalanie), technologie wychwytywania i utylizacji CO2, jak i metody pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych (spalanie i zgazowanie biomasy).
Od 2012 roku główną infrastrukturę badawczą Instytutu stanowi Centrum Czystych Technologii Węglowych (CCTW) część technologiczna w Zabrzu. Unikatowy w skali kraju kompleks technologiczny, wyposażony jest w kilkanaście instalacji umożliwiających prowadzenie badań w obszarze termochemicznej, niskoemisyjnej konwersji paliw stałych. Infrastruktura jest wciąż modyfikowana, stosownie do aktualnych wyzwań związanych z polityką energetyczno-środowiskową UE.
Hala technologiczna Centrum Czystych Technologii Węglowych ITPE.
W 2015 roku. Instytut nie rezygnując ze swego ugruntowanego wieloletnimi pracami dorobku w obszarze karbochemii i przetwórstwa węgla (pozostał jedynym w Polsce ośrodkiem badawczym świadczącym pełen zakres usług dla krajowego i zagranicznego koksownictwa), ukierunkował swoje działania na obszary transformacji energetycznej, czystego powietrza i gospodarki o obiegu zamkniętym. Stawiając czoła wielu nowym wyzwaniom naukowym w tych obszarach i zmniejszając intensywność prac związanych z wykorzystaniem paliw węglowych dostrzeżono potrzebę zmiany nazwy Instytutu. Nowa nazwa miała zdecydowanie lepiej niż dotychczasowa odzwierciedlać zakres działalności jednostki.
W roku 2022 dokonano formalnej zmiany nazwy Instytutu na aktualnie obowiązującą – Instytut Technologii Paliw i Energii (ITPE). Od tego czasu największy nacisk kładziony jest w Instytucie na proekologiczne spojrzenie na paliwa oraz produkcję i użytkowanie energii z należytą dbałością o nieobciążanie środowiska naturalnego, co jest nadrzędnym celem współczesnego rozwoju gospodarczego świata.
Najnowsze prace i działania Instytutu skoncentrowane są m.in. na chemicznym magazynowaniu energii, rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) oraz elementach gospodarki wodorowej. Proekologiczne przetwarzanie paliw stałych, ale także ciekłych i gazowych, dla produkcji bądź magazynowania energii z zastosowaniem syntez chemicznych (w tym wytwarzanie wodoru postrzeganego jako nośnik energii przyszłości), to fundamentalny obszar działania Instytutu. W pracach ITPE coraz większy nacisk kładziony jest jednak na wykorzystanie paliw pochodzenia innego niż kopalne –biomasy, odpadów, czy też paliw syntetycznych. Pojęcie energii ujęte w nowej nazwie Instytutu, w powszechnym rozumieniu wiążące się ściśle z termochemicznymi przemianami surowców i paliw w procesach technologicznych, domykając logiczny ciąg ‘paliwo-technologia-energia-środowisko’, stanowi kwintesencję jego funkcjonowania.
W jubileuszowy rok 2025 ITPE wszedł z nowym, niezwykle ważnym projektem „Centrum Czystych Technologii Węglowych: P2X (CCTW+P2X)”. Projekt ten jest realizowany w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, priorytet 2. Środowisko sprzyjające innowacjom, działanie 2.4 Badawcza Infrastruktura Nowoczesnej Gospodarki w perspektywie 2021-2027.
Jego przedmiotem jest rozbudowa i zwiększenie potencjału badawczego unikalnego w Europie kompleksu badawczego CCTW+ poprzez doposażenie aktualnie funkcjonującej infrastruktury w instalację Power-to-X (P2X).Obecna działalność Instytutu opiera się mocno na fundamentach dotychczasowej pracy i osiągnięć jego pracowników, dokonywanych przez lata na wielu polach badawczych, rozwojowych i wdrożeniowych. Instytut Technologii Paliw i Energii to dzieło byłych i obecnych jego pracowników – profesorów, pracowników naukowych, specjalistów, techników i personelu pomocniczego – którzy na przestrzeni 70 lat wnieśli wielki wkład w jego rozwój. Wśród nich wspomnieć należy wszystkich Dyrektorów.
Dyrektorzy Instytutu
Dzięki pracy wybitnych profesorów, ich uczniów i współpracowników, Instytut jest dobrze znanym ośrodkiem badawczym w Polsce i na świecie. Mijające siedemdziesiąt lat działalności Instytutu jest przykładem stabilnej kontynuacji linii rozwojowej firmy, z poszanowaniem i kultywowaniem jego tradycji, a także elastycznym podejściem do zmieniających się niezwykle szybko uwarunkowań gospodarki paliwowo-energetycznej.
